Choco of schermen maken van kinderen geen zombies

Kinderen of tieners en hun smartphone, ze lijken soms wel met elkaar vergroeid. Voor veel ouders blijft dat intensieve mediagebruik een raadsel. Wat trekt jongeren zo aan? En houdt al dat gamen, chatten en staren misschien gevaren in? Dit jaar trekken Davy Nijs en zijn collega’s van Digisaurus met dit thema langs onze afdelingen. Wij konden hem strikken voor een interview in ons ledenmagazine 'Buiten'. 

Davy, wie ben jij?
“Ik heb een diploma van orthopedagoog, maar het liefst noem ik mezelf een mediapedagoog, omdat ik me focus op de combinatie van opvoeding en digitale technologie. Ik werk bij Mediawijs, het Vlaams kenniscentrum voor digitale en mediawijsheid van de Vlaamse overheid en imec. Daar sta ik in voor de expertise rond digitale inclusie en mediawijsheid in de welzijnssector. Samen met twee andere vaders met een achtergrond in digitale media heb ik Digisaurus opgericht.”

Digisaurus, zei je?
“Digisaurus inspireert en versterkt ouders, leerkrachten, opvoeders en iedereen die zich een dinosaurus voelt in de digitale leefwereld van kinderen en jongeren. Wij geven inkijk in de digitale leefwereld van kinderen en jongeren aan de hand van lezingen rond media-opvoeding, workshops rond schermtijd en nog zoveel meer.”

Is het nodig om ouders ‘digitaal op te voeden’? 
“Ja, want de meeste ouders zijn op een heel andere manier opgegroeid dan hun eigen kinderen – ik trouwens ook. Mijn favoriete programma vroeger was The A-Team. Ik zat een hele week te wachten op zaterdag, om op tv naar mijn helden te kijken. Nu kunnen we ons dat niet meer voorstellen, want je kan op elk moment van de dag je favoriete programma zien: op de tablet, via uitgesteld kijken op tv, op YouTube enzovoort. Omdat het aanbod beperkt was, hoefden mijn ouders veel minder dan nu bezig zijn met mijn mediaconsumptie.

Om je gerust te stellen, er zijn heel wat gelijkenissen tussen jongeren vroeger en nu. Wij belden vroeger uren met onze vrienden met de vaste telefoon. Nu zoeken jongeren ook contact met elkaar, maar dan op een andere manier. Ze sturen elkaar een Snap (een bericht via Snapchat) of bellen via WhatsApp. Waar wij vroeger Joepie kochten, volgen jongeren hun idolen nu op TikTok.”

Wat weten we over jongeren en hun mediagebruik?
“Bij kinderen van 5 tot 8 jaar staat de televisie (91%) op één, gevolgd door de tablet (75%) en de computer (45%). Als we dat vergelijken met enkele jaren geleden, lijkt het dat ouders hun jonge kinderen bewust wat meer van de smartphone weghouden. Ze staan meer stil bij de toestellen die hun kind gebruikt. Kinderen van 9 tot 12 jaar gebruiken de media vaker. De televisie staat op kop (94%), gevolgd door de computer (86%) en de tablet (73%). Toestellen zoals de gameconsole (71%) en de smartphone (67%) volgen. We zien dat vanaf 11 jaar de smartphone het overneemt van de tablet. Bij tieners (13-18 jaar) valt vooral op dat de smartphone (99%) en computer (97%) onklopbaar zijn. Het gebruik van de computer neemt dus vanaf de lagere school toe, tot op het punt dat alle tieners hem gebruiken. De smartphone is de vaste waarde in de broekzak van elke tiener. De televisie staat op een opvallende derde plaats, met 85%. Het grote scherm biedt ook voor tieners toch nog een ontspannende kijkervaring.”

Zijn ouders bezorgd?
“Gemiddeld zijn kinderen 8,4 jaar wanneer ze een eigen smartphone krijgen. Dan gaan de digitale deuren ook voor hen open. Ouders zien dit in sneltempo gebeuren, zoeken informatie om daarmee om te gaan, maar zijn niet altijd mee met de meest actuele thema’s, zoals cybersecurity. Wat hierover in de pers verschijnt, is niet altijd even geruststellend en heel wat onderzoek spreekt elkaar tegen. Door alle voorbeelden van negatieve uitspattingen die sociale media met zich mee kunnen brengen – waarbij men niet duidt dat het om unieke gevallen gaat – is niet verwonderlijk dat ouders zich zorgen maken over het mediagebruik van hun kinderen. Vorig jaar heeft Mediawijs voor de derde keer het mediagebruik en de media-opvoeding in Vlaamse gezinnen in kaart gebracht. Daaruit blijkt dat schermtijd zorg nummer één is bij ouders, gevolgd door privacy en veiligheid en of kinderen in aanraking komen met risicovolle of ongeschikte inhoud.”

Welk advies zou je ouders willen geven?
“Kinderen worden geen zombies door choco te eten of van schermen! Ik raad ouders aan om het mediagebruik binnen hun gezin vanuit vijf invalshoeken te benaderen.

• Plezier. Geniet van de mogelijkheden die sociale media bieden. Maak met je gezin een WhatsAppgroep waar je leuke foto’s post. Ga op QR-zoektocht. Of ontdek samen de app BeReal, die elke dag op een willekeurig moment een melding stuurt, waarna je twee minuten krijgt om een foto te maken van wat je op dat moment aan het doen bent.
• Inhoud. Weet welke media geschikt zijn voor welke leeftijd. Zo raad ik Snapchat pas aan vanaf 12 jaar, omdat berichten en foto’s automatisch verdwijnen in deze app. Je kan dat als ouder dan ook moeilijk opvolgen. 
• Samen. Begeleid je kind. Laat zien dat het er niet alleen voor staat. Toon interesse. Weet je dat kinderen het fantastisch vinden om bijvoorbeeld eens samen te gamen of online een spelletje te spelen?
• Veilig. Voorkom risico’s. Laat je kinderen hun wachtwoord niet delen met anderen. Gebruik een sterk wachtwoord, pas privacy-instellingen aan.
• Balans. Ga op zoek naar een gezond evenwicht, waarbij je momenten zonder maar evengoed met digitale media aanbiedt.”

Goede afspraken maken goede vrienden?
“Een open gesprek blijft de ideale manier om een beter beeld te krijgen van het mediagebruik van je kind. Zo hou je de lijnen open in het geval van problemen. Een goede begeleiding is noodzakelijk, zeker in het begin, wanneer ze een eerste smartphone krijgen. Kijk af en toe eens hoe je zoon of dochter communiceert met vrienden. Ga samen door de privacy-instellingen van de apps én pas ze aan. 

Spreek af welk soort toezicht er zal zijn, en waar en wanneer ze geen toestel mogen gebruiken – denk aan de slaapkamer of tijdens de maaltijd aan tafel. Een gouden tip: vraag niet alleen ‘Hoe was het op school vandaag?’, maar ook ‘Hoe was het op je smartphone/tablet vandaag?’”