De buxusmot als vlinder, ei, larve, pop

De buxusmot kent hier 3 generaties per jaar 

Om de activiteit van de buxusmot in Vlaanderen nauwkeurig te kunnen inschatten, werd een groep buxusstruiken intensief opgevolgd op verschillende proeflocaties in de regio’s Gent, Brugge en Mechelen (2018-2019). Dankzij deze intensieve waarnemingen kon een voorspellingsmodel opgemaakt worden dat leidt tot een efficiëntere beheersing van de buxusmotplaag. 

Wat stelden we vast? 

De rupsen werden eind maart actief en de eerste schade werd waargenomen in april. Exact 3 maanden later, begin juli, volgde de tweede golf van rupsenschade en in september de derde. Begin oktober spinden de rupsen zich in een omhulsel tussen enkele bladeren om de winter in een inactief stadium door te komen. Door de warme zomer en nazomer ontwikkelde een deel van deze tweede generatie rupsen zich verder tot een uitzonderlijke derde generatie poppen en/of motten. De dalende temperaturen in oktober zorgden ervoor dat de meeste van deze poppen niet overleefden.

Figuur: Levenscyclus buxusmot als leidraad voor actie, ILVO, 2018

In maart en april worden de eerste rupsen actief 

Bij het begin van de winter, in oktober en november, hebben jonge rupsen zich ingesponnen tussen blaadjes in een soort van overwinteringsomhulsel. Zo doorstaan ze de koude maanden. Vorst en ijs kan hen niet deren. De overwinterde rupsen komen vanaf half maart uit het spinsel en zijn meteen actief. Afhankelijk van de weersomstandigheden (vooral temperatuur) kan dat vroeger of later zijn. De rupsen zijn eerst vuilgeel van kleur en krijgen na een paar dagen bruine lengtestrepen. De komende weken zullen ze vijf tot zeven keer vervellen. Ze worden telkens groter en vraatzuchtiger. De oudere rupsen zijn felgroen met een zwarte kop en hebben een patroon van zwarte stippen en zwarte en lichte lengtestrepen. Een volgroeide rups is ongeveer 4 cm groot en zit meestal verscholen binnen in de plant.

 Wat nu doen? 

De schade van de jonge rupsen is niet opvallend. Toch is bestrijding in dit stadium het meest efficiënt. Bij een lichte aantasting kan je de aangetaste takken wegknippen. Een actie op dit moment is echt belangrijk om de plaag onder controle te houden gedurende de komende maanden.

Rupsen verpoppen vanaf mei 

Vanaf begin mei beginnen de grootste rupsen aan hun verpopping en transformatie tot een mot. Hierbij hangen de rupsen aan de staart, met de kop naar beneden, in een tussen de bladeren gesponnen cocon. De pop is ongeveer 1,7 cm lang. Omdat de pophuid transparant is, zijn de kleuren van de rups en later de vlinder door deze pophuid heen te zien. Het pas gevormde popstadium is felgroen met donkere en lichtere strepen en vlekken. De oudere pop is crèmekleurig met bruin. Na ontluiking van de vlinder blijft de lege pophuid achter. De verpopping vindt plaats in een witachtige stevig gesponnen cocon, diep verscholen in de buxusplant. Deze fase duurt een tweetal weken. 

Wat nu doen?

Bestrijdingsmiddelen zijn niet efficiënt in deze fase, het heeft geen zin deze toe te passen op de cocons. Pluk eventueel de cocons weg zoveel je kan. 

Junimaand, mottenmaand 

De eerste generatie motten vliegt uit vanaf begin tot eind juni. De buxusmot leeft gemiddeld 8 dagen tot maximum 2 weken. In deze periode kan één wijfje tot 500 eitjes leggen. De motten worden aangetrokken tot licht en kunnen dus worden gevangen met vallen op basis van UV-licht. Lichtvallen zijn echter niet selectief en vangen dus ook alle andere soorten nachtvlinders en nuttige insecten die rondvliegen in de tuin. 

Wat nu doen? 

Er bestaan commercieel beschikbare feromoonvallen die specifiek mannelijke buxusmotten aantrekken. Deze worden op 1,7 m hoogte opgehangen en bestaan uit een overdekte ‘delta’-val met kleefplaat of uit een vangbeker met water en detergent. Cruciaal bij beide types vallen is de houder met de lokstof, een seksferomoon dat 5 tot 8 weken actief is. Onderzoek in enkele Europese landen heeft aangetoond dat feromoonvallen met een vangbeker een goede indicator zijn voor de aanwezigheid van mannelijke buxusmotten. Indien een buxusmot in een feromoonval wordt aangetroffen, blijft het noodzakelijk om de nabij gelegen buxusstruiken op eitjes en rupsen te controleren en, indien nodig, aan te pakken. 

Uit ons onderzoek uit 2018 blijkt dat feromoonvallen bruikbaar zijn om in te schatten wanneer de jonge rupsen verwacht worden en ingrijpen nodig is. Deze periode valt uiterlijk 2 tot 3 weken na het moment waarop het hoogst aantal motten in de feromoonval werd waargenomen (we maakten de vallen 1x per week leeg en telden het aantal motten). Het aantal teruggevonden motten is echter niet gecorreleerd met de grootte van de rupsendruk die er enkele weken later op volgt. 

In juli volgt een nieuwe serie rupsen 

De eerste generatie rupsen komt vanaf juli voor en kent een piekmoment in augustus. Dit gaat gepaard met veel schade aan de buxusplanten. De ontwikkeling van ei tot pop neemt een kleine 4 weken in beslag. 

Wat nu doen? 

De schade wordt met de dag erger, naargelang de rupsen groeien. Zonder actie zal de buxusplant helemaal kaalgevreten worden. 

In augustus heb je motten, eitjes, rupsen en poppen 

De tweede generatie motten vliegt van eind augustus tot in september (soms oktober). Vanaf begin augustus overlappen de fasen (poppen, rupsen, motten) en generaties elkaar en zijn er onafgebroken motten te zien. Het aantal rondvliegende motten neemt geleidelijk aan af. 

Wat nu doen? 

Het is niet eenvoudig om buxus te controleren op de aanwezigheid van eitjes. 

Alert blijven in september en oktober 

De tweede generatie rupsen verschijnt in september. In oktober spinnen deze jonge rupsen een wit omhulsel tussen enkele buxusbladeren. Hierin brengen ze in een soort rusttoestand de winter door. 

Wat nu doen? 

De schade door de nieuwe generatie rupsen kan de buxusplanten helemaal kaal zetten. Indien je actie wil ondernemen om de rupsen te bestrijden, moet je dat nu doen, voor de jonge rupsen zich inspinnen in een overwinteringsomhulsel. Het succes van deze actie, heeft een merkbaar effect bij het actief worden van de jonge rupsen na de winter.