EPC-verplichtingen voor dorps- en parochiezalen

De Vlaamse energieregels worden steeds strenger. Ook dorpshuizen en parochiezalen krijgen te maken met verplichtingen rond energieprestaties. Maar wat betekent dat concreet voor jouw zaal? Wanneer moet je over een energieprestatiecertificaat (EPC) beschikken? Welke deadlines gelden er? En hoe pak je noodzakelijke investeringen aan als je werkt met vrijwilligers en beperkte middelen? We zetten de belangrijkste zaken op een rij.

Ook dorps- en parochiezalen vallen onder de EPC-regelgeving

Vlaanderen wil het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van gebouwen sterk verminderen. Tegen 2050 moeten niet-residentiële gebouwen evolueren naar koolstofneutraliteit. Dat geldt niet alleen voor kantoren, scholen of handelszaken, maar ook voor dorpshuizen, parochiezalen en andere ontmoetingsinfrastructuur.

Een energieprestatiecertificaat (EPC) geeft inzicht in de energieprestaties van een gebouw. Het brengt onder meer de isolatie, verwarmingsinstallaties en energiezuinigheid in kaart en bevat aanbevelingen om het gebouw energiezuiniger te maken.

Voor zaalbeheerders is een EPC dus niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een hulpmiddel om na te denken over de toekomst van hun zaal.

Welk EPC heeft jouw zaal nodig?

Er bestaan twee soorten energieprestatiecertificaten voor niet-residentiële gebouwen. Welk certificaat van toepassing is, hangt onder andere af van de bruikbare vloeroppervlakte en de indeling van het gebouw.

EPC NR voor grote niet-residentiële gebouwen

Sinds 1 januari 2026 moet elke grote niet-residentiële gebouweenheid over een EPC NR beschikken, ook wanneer het gebouw niet verkocht of verhuurd wordt.

Dat geldt doorgaans voor zalen met een bruikbare vloeroppervlakte van meer dan 500 m². Ook kleinere eenheden die deel uitmaken van een groter niet-residentieel gebouwencomplex kunnen onder deze verplichting vallen.

Het EPC NR bevat een energiescore, een energielabel en aanbevelingen om de energieprestaties te verbeteren. Het certificaat is vijf jaar geldig.

EPC kNR voor kleine niet-residentiële gebouwen

Voor kleinere dorps- en parochiezalen bestaat een aangepast certificaat: het EPC klein Niet-Residentieel (EPC kNR).

Een zaal komt hiervoor in aanmerking wanneer ze maximaal 500 m² bruikbare vloeroppervlakte heeft en niet tot een groter niet-residentieel geheel behoort.

Voor deze zalen is een EPC in principe pas vanaf 1 januari 2030 algemeen verplicht, tenzij er eerder sprake is van verkoop, overdracht of verhuur waarvoor een EPC vereist is.

Een EPC kNR is maximaal tien jaar geldig. Eigenaars kunnen ook kiezen voor het gewone EPC NR, maar die keuze heeft gevolgen voor de toekomstige energieverplichtingen. Het is daarom verstandig om vooraf advies in te winnen.

Welke deadlines moet je onthouden?

De EPC-verplichtingen worden stapsgewijs ingevoerd.

• Sinds 1 januari 2026: alle grote niet-residentiële gebouweenheden moeten over een geldig EPC NR beschikken.
• Vanaf 1 januari 2028: grote publieke en overheidsgebouwen moeten in principe minstens energielabel E behalen.
• Vanaf 1 januari 2030: alle grote niet-residentiële gebouweenheden moeten minstens energielabel E behalen.
• Vanaf 1 januari 2030: ook kleine niet-residentiële gebouweenheden moeten over een EPC beschikken en aan minimale labelvereisten voldoen.

Voor kleine gebouwen die kiezen voor een EPC kNR zijn de minimale labels afhankelijk van het gebouwtype. In 2030 geldt minstens label D voor gesloten bebouwing of een eenheid in een gebouw met meerdere eenheden, en minstens label E voor open of halfopen bebouwing.

Een EPC hebben is niet hetzelfde als een bepaald energielabel behalen

Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen twee verplichtingen.

De EPC-plicht betekent dat je gebouw over een geldig energieprestatiecertificaat moet beschikken. Dat certificaat brengt de energieprestaties in kaart en geeft aanbevelingen voor verbeteringen.

De minimale labelplicht gaat een stap verder. Vanaf een bepaalde datum moet het gebouw ook effectief een minimaal energielabel behalen.

Een slecht EPC-label betekent dus niet automatisch dat een zaal vandaag onmiddellijk volledig gerenoveerd moet worden. Maar het geeft wel aan dat er mogelijk investeringen nodig zijn om aan toekomstige verplichtingen te voldoen.

Let wel: bij verkoop of bepaalde andere overdrachten kunnen afzonderlijke renovatieverplichtingen gelden.

Een parochiezaal is geen kerk

Voor gebouwen die gebruikt worden voor erediensten en religieuze activiteiten geldt een uitzondering op de EPC-verplichtingen. Denk bijvoorbeeld aan kerken die voor religieuze diensten worden gebruikt.

Maar die uitzondering geldt niet automatisch voor parochiezalen.

Een parochiezaal waar verenigingen vergaderen, eetdagen organiseren, activiteiten plaatsvinden of familiefeesten doorgaan, wordt doorgaans beschouwd als een niet-residentieel gebouw.

Ook wanneer een parochiezaal eigendom is van een kerkfabriek of kerkelijke organisatie, betekent dit niet dat ze vrijgesteld is van de EPC-verplichtingen.

Het daadwerkelijke gebruik en de hoofdbestemming van het gebouw zijn bepalend.

Wat als je de zaal verhuurt?

Veel dorps- en parochiezalen worden regelmatig verhuurd voor vergaderingen, eetdagen, familiefeesten of verenigingsactiviteiten.

Hierbij is een belangrijk onderscheid nodig.

Wanneer een volledige gebouweenheid langdurig verhuurd wordt via een huurovereenkomst, kan een EPC verplicht zijn, ongeacht de oppervlakte.

Bij occasionele verhuur, bijvoorbeeld voor een verjaardagsfeest, eetdag of eenmalige activiteit, ontstaat niet automatisch een bijkomende EPC-verplichting.

Let wel: een grote zaal moet sinds 2026 sowieso over een EPC NR beschikken, ook als ze uitsluitend occasioneel verhuurd wordt.

Wie is verantwoordelijk?

Niet elke dorpszaal is eigendom van de vereniging die ze beheert. Soms is het gebouw eigendom van een kerkfabriek, gemeente, vzw of andere organisatie.

De verantwoordelijkheid om een EPC te laten opmaken ligt bij de eigenaar, erfpachter, opstalhouder of diens gevolmachtigde.

Voor vrijwillige zaalbeheerders is het daarom belangrijk om hierover tijdig in gesprek te gaan met de eigenaar.

Bespreek samen:

• Is er al een geldig EPC beschikbaar?
• Welk type EPC is van toepassing op onze zaal?
• Wie neemt het initiatief om een EPC te laten opmaken?
• Welke energiebesparende ingrepen zijn nodig?
• Hoe kunnen eventuele investeringen gefinancierd worden?

Energiezuinig én betaalbaar: een grote uitdaging voor dorpszalen

De EPC-verplichtingen zijn een belangrijke stap naar duurzamere gebouwen. Maar voor heel wat dorps- en parochiezalen brengen ze ook grote uitdagingen met zich mee.

Veel ontmoetingszalen zijn tientallen jaren oud. Ze worden beheerd door vrijwilligers die zich met hart en ziel inzetten om verenigingen en inwoners een plek te geven om samen te komen.

De financiële middelen zijn vaak beperkt, terwijl investeringen in dakisolatie, nieuwe verwarmingsinstallaties, buitenschrijnwerk of andere energiebesparende maatregelen hoog kunnen oplopen.

Bovendien willen dorpszalen hun tarieven betaalbaar houden voor lokale verenigingen en inwoners.

Hoe zorgen we ervoor dat de noodzakelijke verduurzaming van onze gebouwen niet ten koste gaat van hun maatschappelijke functie?

Want dorpszalen zijn meer dan gebouwen. Het zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten, verenigingen activiteiten organiseren en het dorpsleven vorm krijgt.

Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen de technische verplichtingen. Welke toekomst heeft de zaal? Hoe intensief wordt ze gebruikt? Welke investeringen zijn haalbaar? En hoe kunnen eigenaars, beheerders, gemeenten en andere partners hierin samenwerken?

Een toekomstplan als vertrekpunt

Een EPC kan een eerste stap zijn om de energieprestaties van een gebouw in kaart te brengen. Maar de echte uitdaging begint daarna: hoe vertaal je de resultaten naar een haalbaar toekomstplan?

Niet elke investering moet onmiddellijk gebeuren. Door renovaties gefaseerd aan te pakken, prioriteiten te bepalen en samen te zoeken naar financieringsmogelijkheden, kunnen ook kleinere dorpszalen stappen zetten.

Daarbij is het belangrijk om niet alleen naar de energieprestaties te kijken, maar ook naar het gebruik en de toekomst van de zaal.

Een zaal die vandaag weinig gebruikt wordt, vraagt misschien om andere keuzes dan een ontmoetingsplek waar dagelijks activiteiten plaatsvinden.

Door investeringen te koppelen aan een bredere toekomstvisie, kunnen eigenaars en beheerders beter inschatten welke ingrepen zinvol en financieel haalbaar zijn.

Waar begin je als zaalbeheerder?

We geven je vijf praktische tips.

1. Breng de situatie van je zaal in kaart. Controleer de bruikbare vloeroppervlakte, het gebruik en de eigendomssituatie.
2. Ga na welke verplichtingen gelden. Controleer welk EPC je nodig hebt en welke deadlines van toepassing zijn.
3. Overleg met de eigenaar. Maak duidelijke afspraken over de opmaak van het EPC en mogelijke investeringen.
4. Denk vooruit. Wacht niet tot de uiterste deadline om energiebesparende maatregelen te onderzoeken. Stel prioriteiten op en werk eventueel met een gefaseerd renovatieplan.
5. Zoek ondersteuning. Informeer naar advies, begeleiding en mogelijke subsidies en financieringsmogelijkheden.

Landelijke Gilden denkt mee over de toekomst van dorpszalen

Vanuit Landelijke Gilden ondersteunen we dorpshuizen en dorpszalen bij het nadenken over hun toekomst.

Daarbij kijken we niet alleen naar de infrastructuur, maar ook naar het beheer, de vrijwilligerswerking, de financiële haalbaarheid en de maatschappelijke rol van de zaal.

De toenemende energieverplichtingen maken duidelijk hoe belangrijk een toekomstgerichte aanpak is. Eigenaars, beheerders, gemeenten en andere partners moeten samen kunnen zoeken naar oplossingen die zowel technisch als financieel haalbaar zijn.

Want de uitdaging is niet alleen om onze dorpszalen energiezuiniger te maken, maar vooral om ervoor te zorgen dat ze ook morgen nog bruisende, toegankelijke en betaalbare ontmoetingsplekken blijven.

Een duurzame dorpszaal is niet alleen energiezuinig, maar heeft ook een duurzame toekomst als ontmoetingsplek.

Meer informatie

De Ambrassade ontwikkelde een uitgebreide toelichting over de EPC-verplichtingen voor jeugdinfrastructuur. Hoewel de informatie in eerste instantie gericht is op jeugdverenigingen, is ze ook bijzonder nuttig voor beheerders van dorps- en parochiezalen.

Je vindt er meer uitleg over de regelgeving, de verschillende certificaten, de deadlines en de verantwoordelijkheden.

• EPC en jeugdinfrastructuur – De Ambrassade
• EPC-verplichtingen voor niet-residentiële gebouwen – Vlaanderen.be