Terugblik studiedag project Plus-Plekken

Verslag van een boeiende dag

Katrien Weckx, projectcoördinator sinds twee jaar, opende het gesprek met de woorden: "Het leven in plattelandsdorpen ondergaat ingrijpende veranderingen. We zien een afname van buurtwinkels en collectieve voorzieningen, een vergrijzende bevolking en een stijging van het aantal alleenstaanden en éénoudergezinnen. Het verenigingsleven verdwijnt en eenzaamheid neemt toe. Dit heeft een negatieve invloed op het welzijn van de bewoners, vooral bij kwetsbare groepen zoals ouderen en mensen met beperkte mobiliteit. Het project 'Plus-plekken' heeft als doel op verschillende gebieden oplossingen te vinden voor deze uitdagingen."

Gedurende twee jaar heeft het project de ontwikkeling van vijf Plus-plekken begeleid in Heusden, Pelt, Lafelt, Lummen en Koninksem. Een Plus-plek is idealiter een ontmoetingsplaats voor buurtbewoners, opengesteld en verzorgd door een zorgorganisatie met medewerking van de lokale overheid. Uit de verhalen van de verantwoordelijken van de Plus-plekken wordt duidelijk dat er binnen dit concept veel variatie mogelijk is.

Alle vijf de Plus-plekken hebben gemeen dat ze openstaan voor iedereen die er gebruik van wil maken. Er is echter een restrictie: de zorgorganisatie kan buiten de reguliere werkuren geen permanente aanwezigheid garanderen. Tijdens de presentatie van de Plus-plek in Lummen, met onder andere een hoevewinkel, een brasserie en ruime buitenruimte in de nabijheid van een belevingsboerderij, merkte Stijn Pollaris op: "Ik zoek nog naar een oplossing voor het weekend, maar op dit moment is alles gesloten. De automaten met producten zijn een poging om de sluitingstijden te overbruggen."

Naast het openstellen voor de gemeenschap, hebben alle vijf de Plus-plekken ook gemeen dat ze actief betrokken willen zijn bij de buurt en dat buurtactiviteiten welkom zijn binnen de faciliteiten van de zorgorganisatie. Inge De Geyter, uit Heusden, ging hierin zeker het verst. Ze verklaarde: "Deuren openzetten is de norm. Inclusie staat altijd centraal." Ze vatte de werking van het Dynamisch Activiteiten Centrum (DAC), dat een cadeauwinkel en een gezellige bistro omvat, perfect samen in vier sleutels:

1. Kansen scheppen
2. Mensen samenbrengen rond een passie die ze delen
3. Voor duurzame samenwerking zorgen
4. Durven

In de Plus-plek van Pelt stelde de verantwoordelijke An Van Dijck vast dat de ruimte om te delen met de buurt op een saaie cafetaria leek. “Andere mensen binnen laten, laat toe om op een andere manier te kijken naar je patrimonium.  We gaan hier iets aan doen. Binnen het project hebben we advies ingewonnen bij een ontwerpbureau dat de binnenruimte wil aanpakken." De Plus-plek fungeert onder andere als locatie voor de activiteiten van het lokale dienstencentrum.

Niet alle plus-plekken hebben een zorgorganisatie als trekker. Liliane Nicolaes (Lafelt) vertelde dat dit wel de opzet was, maar dat de zorgorganisatie in kwestie géén plaats had. Wat bleek echter? “De jeugddienst was van plan een speelplek op te richten. Door de zoektocht naar een plus-plek bedong de gemeente tussen de zorgorganisatie en de buurt dat er een (buiten) ontmoetingsplek kon komen. Een eigendom nabij de school voldeed aan de voorwaarden en voilà, de plus-plek was geboren.” Het effect is wel dat ze in de gemeente de geplande speelplekken allemaal willen veranderen in ontmoetingsplekken. Van impact gesproken!

Brecht Jans (Koninksem) vertelde een gelijkaardig verhaal met een andere uitkomst. De gecontacteerde zorgorganisatie ging onbedoeld door een herstructurering waardoor er géén personeel meer vrij was voor de plus-plek. Lokale vrijwilligers hebben de fakkel overgenomen en werkten een masterplan uit voor de pastorij naast de kerk. Ze begonnen zelf te verbouwen en het resultaat mag gezien worden. Op regelmatige basis zijn er koffieklets en kaartnamiddagen. Het lokale dienstencentrum van de stad Tongeren wil dan ook via deze plus-plek haar buurtgericht aanbod versterken o.a. met een digipunt.

Wie naar de verhalen van de plus-plekken luisterde, wist dat de concepten niet alleen binnen dit project bestaan. De pionier in Vlaanderen De Lovie vzw, noemt het trouwens ‘dorpspunten’. Jolien Mahieu (Lovie) schetste het ontstaan en de evolutie. De zorgorganisatie heeft als doel te investeren in het sociaal leven van een dorp. Het is begonnen in Beveren a/d IJzer en ondertussen zijn er al zeven dorpspunten. Ze delen hetzelfde vierdelige programma: de buurtwinkel met korte keten aanbod, de laagdrempelige ontmoetingsruimte, de dienstverlening op maat en een knooppunt voor mobiliteit. Dorien Gryp (ThomasMore) vergeleek dorpspunten en plus-plekken met het concept van de zorgzame buurt. Haar conclusie was dat dit zeker een grote troef was in het ontwikkelen van zo een buurt met die kenmerken. Maarten Lippens (Dorpsbelangen) zag in zijn streek een grote belangstelling voor het uitbouwen van zo’n hybride vorm van dienstverlening/voorziening. Het buurtpunt Den Hannekensnest (Evergem) is zeker het vermelden waard. Ook de samenwerking van school, kinderopvang, begeleid wonen en het woonzorgcentrum in Bassevelde scoorde in zijn ogen hoog op het plus-plek gehalte.

De slotbeschouwing werd gegeven door Zuid-Limburger Piet Selen. Door een studiereis van de Vlaamse Vereniging voor Dorpsbelangen vzw naar Kronenberg, gemeente Horst a/d Maas, maakten we kennis met Piet en zijn 50 vrijwilligers die samen een multifunctioneel gemeenschapscentrum beheren. Bij nader inzien kregen we een glimp van een mogelijk perspectief voor een dorp waar alle marktconforme dienstverlening weg is gevallen. De Nederlandse context, ook juridisch, is natuurlijk anders maar het verhaal van geëngageerde burgers met een groot hart voor het dorp en een duidelijk plan (“dit wil het dorp”) blijft universeel inspireren.

Programma en presentaties

Verwelkoming & het project uit-een-gelegd (of waarom zijn jullie hier?)
Projectcoördinator Katrien Weckx, Landelijke Gilden vzw

Plus-plek 1 (Pelt): Verbouwen om mensen van buiten te ontvangen
An Van Dijck, hoofd dagondersteuning, De Klimroos – Stijn vzw

Plus-plek 2 (Lummen): Buiten ‘actief’ zijn, verbetert het contact onderling
Stijn Pollaris, projectmanager, De winning maatwerk vzw

Een plus-plek als opstap voor een zorgzame buurt
Dorien Gryp, onderzoeker, expertisecentrum Zorg & Welzijn (Vonk3),  Thomas More

Plus-plek 3 (Lafelt): Semi-private buitenruimte als ontmoetingsplek
Liliane Nicolaes, gemeente Riemst, dorpen en gezondheidsambtenaar

Een plus-plek in de buurt én … met de buurt
Maarten Lippens, beleidsmedewerker, Vlaamse Vereniging Dorpsbelangen vzw

Plus-plek 4 (Heusden): De toekomst van de zorg in de buurt én met de buurt
Inge De Geyter, directeur communicatie, ’t Weyerke – Stijn vzw

De Lovie, pionier van dorpspunten, over het waarom, wat en hoe
Jolien Mahieu, coördinator dorpspunten, De Lovie vzw  

Plus-plek 5 (Koninksem): Uitbouw van een multifunctionele plek
Brecht Jans, coördinator buurtgerichte zorg in Tongeren (ter vervanging van Paul Zegers, vrijwilliger, pastorie Koninksem)

De Torrekoel een inclusief gemeenschapscentrum. Droom of werkelijkheid? 
Een wenkend perspectief vanuit Nederlands Limburg
Piet Selen en Ger Hoex, resp. voorzitter en secretaris Stichting Gemeenschapsvoorzieningen Kronenberg